تاریخ و فرهنگ ایران باستان

تخت جمشید

iranebastan — Sun, 30 Aug 2009 11:14:18 GMT

قصیده زیر از استاد شهریار به نام تخت جمشید است

تخت جم ای سرای سراینده داستان/ ای یادگار شوکت ایران باستان

جام جهان نمایی و دستان سرای/ جم آیینه گذشته و آینده جهان

از عهد حشمت و عظمت یاد می دهی /ای مهد داریوش کبیر عظیم الشأن

بس دست اقتدار که بودت در آستین/ بس سر به افتخار که سودت بر آستان

وقتا که آفتاب جهان تاب معرفت/از طرف بام قصر تو می شد جهان ستان

جوشنده آبه و خروشنده بادها/تازنده تو گشت و تو پاینده همچنان

آتش زدت سکندر و هر خشتی از تو شد/آیینه سکندر آتش به دودمان

گردون نشان معدلت از میان نبرد/ای بارگاه حشمت تو معدلت نشان

تاریخ ما به آتش کین و حسد بسوخت/تاریخ را به سوز درون باز کن دهان

وز آتش بیان دل هر سنگ آب کن/ای قصه گوی سنگ دل آتشین بیان

بودی و دیدی آنهمه که ز بخت واژگون/هشتند پای بر سر تاج کیان کیان

طوفان نوح دیدی و غوغای رستخیز/از ترکتاز رومی و تازی و ترکمان

پستی گرای گشتی چندی و چون کنی/که این بار ننگ بود به دوش تو بس گران

مانا که دیده دوخته می خواستی ز شرم/آری فضیحت آنهمه دیدن نمی توان

امروز آن هوان و سرافکندگی گذشت/سر از زمین برآر و برآور بر آسمان

هین روز پهلوانی و گردنکشی ست هین/هان روزگار شاه جهان پهلوی است هان

شاه جهانستان که به گوشش سروش غیب/گفتا به تخت جم شو و میراث خود ستان

فرمود شه به کاوش اطلال تخت جم/آن سان که گفته بود سروشش به گوش جان

بس گنج زاد خاک و هم اینک دو گنجه یی ست/سنگین چو فرقدان فلک زاده توامان

چون دو صدف بهر یک دوسکه و دو لوح/از سیم و زر که چون گهرش هشته در میان

بر سکه هاست نقش دو غرنده گاو و شیر/یعنی که رمز کوشش و پیروزی ام بخوان

بر لوحه ها نگاشته میخی بدین مفاد/خطی به دلفروزی سرمشق کهکشان

((من شاه داریوشم و فرزند ویشتاسب/خورشید خاوران و شهنشاه آریان))

((اقلیم من ز قاب و دانوب رفته تا حبش/وز مرز سبتها شده تا بوم هندوان))

((آهو مزد کشور پهناور مرا/خواهد ز مکر اهرمنان بود پاسبان))

گویند خاک پارس کو چنین ودیعتی/از درگه نهفته به بر داشت همچو جان

کس بر فراز مسند جم تا کنون نیافت/شایسته هدیت این گنج شایگان

گویی به هوش بود که از چشم ذوالقرن/چون چشمه حیات به ظلمت شود نهان

یا خود به سیل فتنه ترک و عرب نبود/آن قدرتی که بسترد این نقش جاودان

آری امانت است ونشایدش جز امین/ناموس کشور است و نبایدش جز امان

شاها چنین به سیرت دارا و جم به چم/پرچم چنان به جیش و حشم تا حبش بران

زبان پهلوی ادبیات و دستور آن

iranebastan — Fri, 28 Aug 2009 12:00:18 GMT

نام کتاب:زبان پهلوی ادبیات و دستور آن

نویسنده:احمد تفضلی/ژاله آموزگار

انتشارات:معین

بها:۱۵۰۰ تومان(به دلیل تورم سرکش هر قیمتی ممکن است)

برای مشاهده پاره ای از مطالب به ادامه مطلب بروید

موسیقی در ایران باستان

iranebastan — Fri, 19 Sep 2008 21:02:18 GMT

هنر موسيقي درايران عمري به بلنداي تاريخ سرزمين آريايي دارد. درايران باستان هنگام برآمدن و فرو رفتن خورشيد گروهي به نواختن طبل و كرنا مي‌پرداختند. درآن‌زمان3نوع موسيقي‌آئيني،بزمي و رزمي مرسوم بوده است. همچنين درجشن‌هاوروزهاي تاريخي و ملي نواي موسيقي‌ايراني بگوش مي‌رسيد. مي‌توان به طور خلاصه تاريخ موسيقي ‌ايران باستان را به هفت دوره تقسيم نمود :

۱- پیشدادیان(۲۴۴۱ سال- از ۳۵۶۹-تا ۱۱۲۸ قبل از میلاد)

۲-کیانیان(۴۲۰سال از ۱۱۲۸ تا ۷۰۸ق م)

۳-ماد ها (۱۵۸ سال از ۷۰۸ تا ۵۵۰ ق م)

۴-هخامنشیان ۲۲۰ سال از ۵۵۰ تا ۱۸۷ق م)

۵-سلوکیه(۱۴۳ سال از ۳۳۰ تا ۱۸۷ ق م)

۶-اشکانیان(پارتها) (۴۷۵سال از ۲۴۹تا۲۲۶بعد از میلاد)

۷-ساسانیان(۴۲۰ سالاز ۲۴۹ تا ۶۴۶ب م)

۱- پیشدادیان

برای شناخت موسیقی دوره^ء پیشدادیان به سنبل های اساطیری شاهنامه به عنوان

سند یاد می کنیم .

فردوسی شاعر و مورخ بزرگ ایرانی توسط خاطرات نیاکان ما گنجینه^ءملی ایرانیان را

بوجود آورد و شاهنامه را به سه بخش

اساطیری ( از پادشاهی کیومرث تا ظهور فریدون)

پهلوانی (از قیام کاوه آهنگر تا کشته شدن رستم)

تاریخی (از اواخر عهد کیانیان تا مرگ یزدگرد سوم)

تقسیم کرد.

سخن هر چه گویم همه گفته اند

بر باغ دانش همه رفته اند

فردوسی در شاهنامه از هوشنگ اولین پادشاه پیشدادیان و نبیره کیومرث یاد می کند

همینطور نام های تهمورث، جمشید ، ضحاک ، فریدون ، ایرج ، منوچهر را آورده است.

فرد.سی در پادشاهی تهمورث از کوس یاد می کند:

چو این کرده شد ماکیان و خروس

کجا بر خروشید که زخم کوس

کوس بزرگترین ساز آلات کوبه ای که در ساختمان آن پوست بکار رفته و در میدان های

نبرد تحت عنوان کوس رویین نیز بکار می رفته و در جای دیگر از کرنای سخن می گوید:

ز بس های و هوی و جرنگ و درای

بکردار تهمورثی کرنای

در زمان جمشید از رامشگر یاد می کند:

بزرگان به شادی بیاراستند

می و جام و رامشگران خواستند

۲) کیانیان

با آمدن کیقباد که نامش با کی همراه است ، در شاهنامه دوره^ءکیانیان آغاز می شود.

در این دوره به تدریج جنبه های اساطیری شاهان کاسته می شود و شخضیتهای پهلوانی آنها ظاهر می شود.

فردوسی در شاهنامه می نویسد: رستم جهان پهلوان به دستور زال برای آوردن کیقباد رهسپار کوه البرز می شود. در دیدار رستم و کیقباد فردوسی از سرود و رامشگری یاد می کند.

نشستند خوبان بربط نواز یکی عود سوز و یکی عود ساز

سرایندهء این سخن ساز کرد دف و چنگ ونی را هم آواز کرد

در این دوره مشاهده می کنیم فردوسی از سازهای بربط ، دف و چنگ و نی سخن می گوید

و می توان دریافت که در این دوره موسیقی بزمی بوده است.

۳) ماد ها

در مورد موسیقی دوره مادها مدارک بیشتری وجود دارد.

اولین موسیقیدان این دوره شخصی بنام اوگارِِس بوده که در دربار آستیاک آخرین پادشاه ماد

زندگی می کرد.

او انقراض پادشاهی آستیاک را بدست کورش پیش گویی کرده بود.

موسیقیدانان در دربار پادشاهان ماد از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده اند.

۴) هخامنشیان

دولت هخامنشیان توسط کورش کبیر پایه گذاری شد.

مورخین می نویسند در این دوره سه نوع موسیقی وجود داشته : مذهبی ، بزمی و رزمی.

۵) سلوکیان

دولت هخامنشی به دست اسکندر منقرض شد و به دست سردار یونانی سولوکوس بنیان گذاری شد.

در این دوره موسیقی ایران تحت تاثیر موسیقی یونان قرار گرفت.

این دولت یونانی خدمات فرهنگی و هنری زیادی به ایرانیان کرد اما هرگز از همکاری و پشتیبانی مردم ایران برخوردار نشدند.

۶) اشکانیان

بعد از سلوکیان سلسله اشکانیان تشکیل شد.

پادشاهان این سلسله با اینکه ایرانی بودند ، همچنان تحت نفوذ تمدن یونان بودند.

۷)ساسانیان

دوره حکومت ساسانیان بالغ بر چهارصد سال بطول انجامید و این عصر را در میان اعصار تاریخ ایران پیش از اسلام، درخشانترین دوره موسیقی نام نهاده اند. در این دوره قدرت متمرکز به جای قدرتهای پراکنده در ایران حاکمیت یافت و با تمرکز قدرت و جذب تدریجی ارباب هنر به دربار، زمینه رشد، پیشرفت و پرورش هنرمندان، بویژه موسیقیدانان فراهم آمد.

بطوری که در تاریخ ایران آمده است این تنها نام مشاهیر هنری دوره ساسانی است که باقیمانده و از مشاهیر دوره های قبل، حتی نامی هم در بین نیست. تا جایی که عده ای به وجود نوابغ علوم و هنر در ایران تا پیش از این اعتقاد ندارند و ایرانیان قدیم را تنها افرادی که دارای استعداد نظامی و اقتصادی بودند، می شناسند.

با ظهور شخصیت هایی همچون مانی و مزدک، انواع ادبیات هنری (غیر شعری) و هنرهای ظریفه رشد پیدا کرده و طرفدارانی را به خود جلب کرد. در این میان می توان به نقاشی های مکتب مانی، کتابهایی نظیر کارنامه اردشیر بابکان، خداینامه (خواتای نامک) و دهها اثر دیگر که از آن دوره برجای مانده است اشاره کرد.

اردشیر بابکان طبقات مختلف موسیقیدانها را نیک می شناخت و برای هریک قانون مخصوصی وضع کرده بود. انوشیروان در رعایت قانون و حقوق هنرمندان سعی آشکار داشت و بهرام گور خود چکام سرایی چیره دست بود.

با تشویق و حمایت دربار ساسانی از موسیقیدانها، مردم نیز بتدریج علاقمند به موسیقی شدند، بطوریکه در این دوره موسیقیدانان از رفاه و احترام بسیاری برخوردار بودند. نام اولین موسیقیدان بزرگ ایرانی از قبیل باربد، نکیسا، بامشاد و رامتین نیز از همان زمان برای ما به یادگار مانده است. همچنین نام بسیاری از الحان سازنده موسیقی و سازهای آن زمان.

اردشیر بابکان
رواج موسیقی در عصر ساسانی با نام اردشیر بابکان تداعی می شود. اردشیر بابکان طی سلطنت خود که کمتر از بیست سال بود (241-226 میلادی) ، ایران را به مدارج بالایی از نظم و اعتبار جهانی رساند.

تعیین نظام طبقاتی مردم و همچنین موسیقیدانها از ابتکارهای او بود. در این زمان خنیاگران و رامشگران که از دیرباز جزو طبقات متوسط و گاهی حتی پست جامعه بودند، به سطح درباریان ترقی داده شدند. او درباریان را به هفت طبقه تقسیم کرده بود که موسیقیدانان در طبقه پنجم محسوب می شدند.

آرتور کریستین سن مستشرق اروپایی که در باره تمدن ایران در عهدد ساسانی تحقیقات زیادی انجام داده است با تحسین و تعجب می نویسد :

"در زمان حکومت ساسانیان و اردشی، خنیاگران (نوازندگان و سازندگان) در ردیف مامورین عالیربته دولت بودند."

علامه عباس اقبال آشتیانی می نویسد :

"موسیقی در ایران قدیم، رونق بالنسبه کامل داشته است. اردشیر بابکان موسس سلسله ساسانی در موقعی که درباریان و اعیان حضرت خود را به طبقات ممتاز تقسیم می نمود، مطربان و مغنیان را طبقه مخصوصی قرار داد و در میان طبقات ایشان را مقامی متوسط اعطا فرمود."

بهرام گور
بهرام گور پانزدهمین پادشاه ساسانی بود، او در نوجوانی با فرهنگ و ادب و هنر کشورهای دیگر آشنا شد و طبق رسم اشراف زادگان آن زمان، بعد از یادگیری علوم و فنون مختلف، موسیقی آموخت.

بهرام مردی جنگاور بود که بی اندازه به موسیقی علاقه داشت. بطوریکه بعد از نشستن به تخت پادشاهی اولین کاری که کرد رسیدگی به وضع موسیقیدانان و تامین رفاه آنها بود. او موسیقیدانها را از لحاظ مقام و رتبه بالاتر برد و گروهی از آنها را به طبقه اول برنشاند. جانشینان بهرام تا انوشیروان نیز این رسم را برپا داشتند.

علاقه بهرام گور به موسیقی به حدی بود که هنرمندان بزرگ را با مطربان برابر می نشاند و به دلخواه خود تعیین رتبه می کرد. تا جایی که اسباب ناخشنودی عده ای را فراهم می ساخت! او هرکس را که مایه خوشنودی خود می دید برتر می نشاند.

ابو منصور ثعالبی صاحب کتاب "غررالاخبار ملوک الفرس" آورده است که :

"بهرام گور چهارصد نوازنده را از هند به ایران خواند، و این هنرمندان را بر سایر طبقات مقدم شمرد. این هنرمندان به نام لولی یا سوری نامیده می شدند. آنان شوخ و ظریف بودند و در هر کوی و برزن، شهر و روستا برای مردم ساز می نواختند و می خواندند."

حمزه اصفهانی اضافه می کند : "اینان در ایران ماندند و زاد و ولد کردند که طایفه زط همین ها هستند."

انواع موسیقی در ایران

به طور کلی موسیقی در تاریخ ایران به نوع های زیر تقسیم می شود که در بالا به رواج آن ها در برخی ادوار اشاره نامی کردیم و حال برای آن ها توضیحی آورده ایم.

موسیقی بزمی
در شاهنامه به شواهدی برمی‌خوریم که می‌تواند نکاتی از موسیقی دوره‌ی میانه‌ی ایران را مشخص کند. معمولاً در شاهنامه واژه‌ی رامشگر به‌کار رفته است. در داستان کیکاووس می‌بینیم که دیو رامشگر می‌گوید: « من ماهرترین رامشگران مازندرانم » و چون شروع به خواندن آوازی درباره‌ی مازندران می‌کند، کیکاووس چنان تحت تأثیر قرار می‌گیرد که برای گرفتن مازندران مصمم می‌شود:

بــرفــت از بـــر پـــرده ســالار بــار    خــرامـــان بـیــامـد بــر شـهــریار
بگفتش کـه رامشگـری بر درست   ابــا بـربـط و نــغــز رامـشگــرست
بـفــرمــود تـا پیــش او خــوانــدنـد   بـــر رود ســازانــش بنـشـانــدنـد
بـه بربط چو بایست برخاست رود   بــرآورد مــــازنــــدرانــــی ســـرود

و باز در شاهنامه می‌خوانیم که اسفنديار در چهارمین خوان، هنگامی‌که در جنگل کنار چشمه‌ای نشسته است، تنبور می‌نوازد و از جنگ‌ها و سرگردانی‌هایش به‌آواز شکایت می‌کند:

هــمانــگــاه تـنـبــور در بــر گـرفــت     سـرايـیـدن از کـام دل در گـرفــت
همـی گفت با خـود یـل اسفنـدیار     که هـرگـز نبینـم مـی و میـگسار
نبـیــنــم جــز از شـیــر و از اژدهـــا     ز چـــنــگ بـــلاهــا نیـــابــم رهــا

و در زادن رستم، سام دستور می‌دهد که جشنی بیارایند و رامشگران را بخوانند:

بــه شـادی بــرآمـد ز درگاه کـوس     بیاراست ایوان چو چشم خروس
بـفـــرمــود آئـیــن کــران تــا کــران     همـه شهـر سگسـار و مـازندران
مـی آورد و رامشـگــران را بـخواند     به خواهندگان بـر درم بـر فشانـد

موسیقی رزمی
سرودهای پهلوانی و ابزار موسیقی در جنگ‌ها نیز به‌کار می‌رفته است و بنابر رویدادها، سرودها و سازها با یکدیگر هماهنگ می‌شدند. می‌توان از مثال‌هایی که در فارسی میانه‌ی مانوی آورده شده است استنباط کرد که در دوره‌ی ساسانیان موسیقی چون نیرنگی در جنگ به‌کار می‌رفته است. در روایت مانوی نقل شده است که مردان به دژی حمله کردند و به درون را نیافتند. پس، نگهبانان دژ را با آهنگ و سرود خوش فریفتند و چون آنان به دیدن نوازندگان رفتند ؛ دشمنان به دژ داخل شدند.
در شاهنامه زال به رستم می‌گوید که هنوز برای جنگیدن جوان است و بهتر است خودش را با گوش‌دادن به سرودهای پهلوانی سرگرم کند:

تـــو را گــاه بــزم است و آوای رود کـشیـدن مـی و پـهلوانی سـرود
نـه هنــگام رزمـست و ننگ و نبرد بــرآوردن از خـــاک بــر مــاه گــرد

موسیقی سوگواری
در « یادگار زریران »، در میدان جنگ « بستور » بر بالای پیکر مرده‌ی پدرش می‌رود و مرثیه‌ی کوتاه و عمیقی را می‌خواند و در شاهنامه، هنگامی‌که سهراب از مرگ « ژنده‌رزم » آگاه می‌شود به همراه خدمتکاران و رامشگران برای دیدن او می‌رود:

چـو بشنیـد سهـراب برجست زود بــيــامــد بــر ژنــده بــر سـان رود
ابـا چـاکـــر و شـمــع و خنیـاگــران بــیــامــد ورا دیـــد مـــرده چنــان

و چون خسرو گرفتار می‌شود و قباد شیرویه او را به تیسفون تبعید می‌کند ؛ باربد به درگاه او می‌رود و نوحه‌سرایی می‌کند:

بـــســـازید نـــوحــــه بـــه آواز رود به بربـط همی مویـه زد با سـرود
اَبــَـرپــهلــوانـی بـــرو مــویــه کــرد دو رخـسـاره‌ی زرد و دل پـر ز درد

موسیقی در شكار
نقش طاق‌بستان، خسرو پرویز را به‌هنگام شکار گراز نشان می‌دهد. در این نقش دو قایق به‌همراه قایق خسرو وجود دارد که در یکی از آنها زنان چنگ‌نواز هستند و در دیگری زنان خواننده که گروهی از آنها دست می‌زنند.
بهرام گور عادت داشت که با شتر به شکار رود و همواره گروهی از دختران آوازه‌خوان او را همراهی می‌کردند. موسیقی در ضمن شکار، تنها برای خوشی شکارچی نبوده است ؛ بلکه راهی برای به‌دام انداختن شکار نیز بوده است ؛ چون شکارچیان همواره بر این باور بوده‌اند که موسیقی سبب جلب شکار می‌شود و این سنت در هند هم موجود است.

موسیقی آموزشی
استرابو می‌گوید که استفاده از آوازهای داستانی برای آموزش در زمان پارت‌ها به‌کار می‌رفته است و آموزگاران کارهای بزرگان را همراه با آواز یا بدون آواز برای شاگردان شرح می‌دادند.

موسیقی دینی
در بندهش آمده است که : « وین‌بانگ آن است که پرهیزگاران نوازند و اوستا خوانند ؛ بربط، تنبور، چنگ و هر ساز زهی را که نوازند، وین خوانند. »
آثار استفاده از آوازهای مذهبی در ایران هم در متون باقی مانده است و هم در اشاراتی که به وسیله‌ی تاریخ‌نویسان باستان شده، وجود دارد. اگر چه، در قرن‌های بعد، میان دین و آئین‌های پهلوانی تداخل می‌شود، به طوری که داستان‌های قهرمانی وارد متن‌های مذهبی می‌شود و خدایان قدیم به صورت قهرمانانی در حماسه‌های غیرمذهبی در می‌آیند.
در دوره‌ی میانه‌، معابد مانوی از موسیقی استفاده‌ی کامل می‌کردند و ثروت عظیمی از سرودها و متن‌های مذهبی به‌جا گذارده‌اند. آنها که برای بیان احساس خویش از همه‌ی هنرها سود می‌جستند، به نقش موسیقی در شکل دادن و جایگزینی مفاهیم به‌خوبی آگاه بودند. با مطالعه در آثار مانوی و نواهای به‌جا مانده در سروده‌های آنها می‌توان گفت که:
۱. مانویان نوع مخصوصی از موسیقی برای معابد خود داشتند و نواهای به‌جا مانده تنها برای این آئین ساخته شده بود.
۲. از ابزار موسیقی، طبل، چنگ، شیپور و نای را در مراسم خود استفاده می‌کردند.
۳. روش همسرایی در خواندن سرودها به‌کار رفته است. این روش به این صورت بوده است که یک آموزگار (رهبر سرایندگان) سرودی را می‌خواند و بعد گروه همسرایان (آموزنده) آن سرود را تکرار می‌کردند. این روش هنوز در خانقاه‌ها مرسوم است.

دانلود شاهنامه فردوسی

iranebastan — Tue, 09 Sep 2008 12:39:18 GMT

نرم افزار شاهنامه فردوسی را برای شما با فرمت جاوا آماده کرده ایم که قابل اجرا بر تمامی گوشی های همراه می باشد.

دانلود با فرمت جاوا برای موبایل

حجم فایل:۲۵۲kb

چه بر سر تاریخ و هویت خود آورده ایم؟

iranebastan — Sun, 07 Sep 2008 13:40:18 GMT

برای مشاهده عکس ها و مطالب به ادامه مطلب مراجعه کنید

یهودیت

iranebastan — Fri, 29 Aug 2008 14:21:18 GMT

با درود فراوان .این مطلب را به خواست دوست عزیز آقای نصیر ارسال کردم که امیدوارم اطلاعات کافی در اختیار ایشان و دیگر عزیزان قرار گرفته باشد.در ضمن جواب سؤالتان در بخش فعالیتهای مذهبی قرار دارد.امیدوارم در ارسال های بعدی مطالبی از سایر ادیان کهن بیاوریم.

پیدایش یهودیت

پیدایش این دین با آمدن دستور خدایی بر موسی در آتش روح خداوند آغاز شد، و به نام‌های چون: دین عبری، دین بنی‌اسرائیل، دین کلیمی و دین یهودی آشنا است. رابرت هیوم در کتاب ادیان زنده جهان می‌گوید «این واژه نخستین بار در حدود یکصد سال پیش از میلاد مسیح در ادبیات یونانی- یهودی به کار رفته‌است و واژه دیگری که تمام تاریخ این دین را در بر بگیرد، وجود ندارد.». مأموریت اصلی، موسی، بر دو چرخه استوار بود. نخست دعوت بنی‌اسرائیل به عبادت خدای یکتا یا یهود و دوم آزادی قوم بنی‌اسرائیل از اسارت فرعون مصر بود. موسی با آوردن تورات از جانب خداوند، قوم خود را به راه رستگاری هدایت نمود. بعد از موسی، یوشع رهبری بنی‌اسرائیل را برعهده گرفت و بعد از یوشع، پیامبران زیادی با آوردن کتاب مقدس، هدایت قوم بنی‌اسرائیل را عهده‌دار شدند. یهودیان، عهد قدیم را محصول تعالیم انبیا، خود می‌دانند، تعالیمی که از موسی (حدود ۱۲۵۰سال قبلا از میلاد)شروع و به ملاکی (حدود ۱۶۰ قبل از میلاد) ختم می‌شود. عهد قدیم، میراث گرانبهای موسی و پیامبران بنی اسرائیل محسوب می‌شود. از عهد قدیم دو نسخه مهم قدیمی موجود و در دسترس است: یکی به زبان اصلی، یعنی عبری و دیگری به زبان یونانی که به ترجمه سبعینیه (با هفتادتنان) معروف است. قدیمی‌ترین نام عبری کتاب مقدس هاسفریم به معنای الکتب می‌باشد.

یهودیت از قدیمی ترین ادیان روی زمین است.و اولین مذهبی بودکه خدای را به یگانگی پرستید.در جهان سیزده میلیون یهودی زندگی می‌کنند. مذهب بهودیت برای تمام زندگی و جزئیات آن دستوراتی دارد که هم در تورات مکتوب و هم در سنت شفاهی آموزش داده می‌شوند. کتاب مقدس ایشان تورات است که اکثر یهودیان معتقدند خداوند آن را نوشته‌است.

اعتقادات

میمونیدز یک معلم معروف یهودی در قرن دوازدهم بود که فهرست اعتقادات سیزده گانهٔ یهودیان را چنین تنظیم کرد: ۱ - خدا همه چیز را خلق نمود و هم چنان همه چیز را اداره می‌کند ۲ - تنها یک خدا وجود دارد که در همه چیز کامل است ۳ - خدا بدن ندارد و شبیه هیچ چیزی در این دنیا نیست ۴ - خدا همیشه بوده و همیشه خواهد بود ۵ - انسان‌ها باید تنها برای خدا عبادت کنند ۶ - کلام تمام انبیای بنی اسراییل درست است ۷ - پیش گویی‌های موسی درست است و او بالاترین پیامبری است که بوده و خواهد بود ۸ - خدا تورات را به موسی داد ۹ - تورات تغییر نخواهد کرد و تورات دیگری هم نخواهد آمد ۱۰ - خدا افکار و اعمال همه را می‌داند ۱۱ - خدا مطیعین دستوراتش را پاداش و مخالفینش را عذاب خواهد داد ۱۲ - مسیح خواهد آمد ۱۳ - خدا مردگان را به زندگی بر خواهد گرداند

میتزووت یا دستورات

اعمال مطرح در مذهب یهودیت را میتزووت می‌گویند. میتزوا دستوری است که خدا به مردم می‌دهد. برخی میتزوا را به عمل صالح یا نیکوکاری ترجمه می‌کنند. ششصد و سیزده میتزووت برای یهودیان لازم است که انجام دهند. برخی در زندگی روزمره داخل هستند و برخی در مواقع خاص صورت می‌گیرند. بسیاری از این دستورات را الان نمی‌توان اجرا نمود چرا که معبد مقدس اورشلیم تخریب شده‌است.

دستورات

یهودیان معتقدند موسی ده فرمان و تورا را از کوه سینا با خود پایین آورد. و به جز پنج کتاب یا سفر موجود تورا محتوای دیگری هم دارد که آن را میشنا یا تورای شفاهی هم می‌نامند که توضیح می‌دهد می‌گوید چگونه قوانین پنج سفر را انجام بدهیم. تفسری که بر این میشنا نوشته شد ه‌است گمارا نام دارد و با هم این دو کتاب را تلمود می‌نامند. یهودیان سنتی معتقدند خداوند تورای مکتوب و شفاهی را به موسی داد و او آن‌ها را با رعایت امانت به یهودیان رسانید و آن چه که امروز در دست ماست هم دقیقا همان است و باید همه دستورات آن مروز هم صورت بگیرد. یهودیان لیبرال می‌گویند تورا الهام داوند است اما انسان‌ها آن نوشته‌اند و دسوترات اخلاقی آن همیشه لازم الاجرا هستند بر خلاف بسیاری دستورات آیینی که امروز لازم نیست صورت بگیرد. در یهودیت حرکت مثبتی تلقی می‌شود که فرمان‌ها را به بحث بگذرند و تحقیق کنند چطور باید آن‌ها را اجرا کنند. تلمود پر است از قصه‌های رای‌هایی که در این موارد با هم بحث می‌کردند. لطیفه‌ای در این بابا است که می‌گوید «دو یهودی، سه نظر». برخی از این نظرات را همه پذیرفته‌اند اما برخی دیگر هنوز تحت بحث هستند. امروزه یهودیت رهبر واحدی ندارد که تصمیم بگیرد چگونهفرمان را اجرا کنیم یا به چه چیز اعتقاد بورزیم. گرچه یهودیان اعتقادات پ نظرات مختلف دارند هنوز یک دین و یک ملت هستند. ده فرمان را همه یهودیان در پای کوه سینا شنیدند. این خاصیت ده فرمان است اما یهودیان اتفاق نظر دارند که تمام ششصد و سیزده دستور تورا به یک اندازه اهمیت دارند.

ده فرمان این‌ها هستند

۱ - به خدا اعتقاد داشته باشید ۲ - جز او کسی یا چیزی را نپرستیدتصویری یا مجسمه‌ای را به عنوان خدا نسازید به آن ارادت نورزید و آن را تعظیم نکنید ۳ - نام خدا را بیهوده نبرید ۴ - شبات نگه دارد یعنی در روز هفتم استراحت کنید ۵ - به والدین خود احترام بگذارید ۶ - قتل نکنید ۷ - زنا نکنید ۸ - دزدی نکنید ۹ - شهادت دروغ ندهید ۱۰ - به مال دیگری حسد نورزید

یکی از ده فرمان حفظ شبات است که با غروب جمعه آغاز می‌شود و با غروب شنبه به پایان می‌رسد. شبات روز استراحت برای تشکر از خداوند برای خلق زمین است. سنت استرحات شبات ریشه در تورا دارد. تورا می‌گوید خداوند دنیا را در شش روز آفرید و در روز هفتم دست نگه داشت. بسیاری یهودیان در این روز برای دعا به کنست یا معبدهای خود می‌روند. یهودیان مومن در شبات دستورات بسیاری را رعایت می‌کنند. از جمله این که در شبات نباید کاری انجام شود. بسیاری اعمال هستند که شاید حتی کار تلقی نشوند. مثلا یک یهودی نمی‌تواند در شبات آتش بیفروزد اتومبیل براند چرا که در موتور ماشین آتش روشن می‌شود لامپ روشن یا خاموش کند آشپزی کند بنویسد چیزی را در خیابان حمل کند کاری که لازمهٔ تحرک شدید بدنی است صورت دهد دوچرخه سواری کند وسایل الکتریکی مثل کامپیوتر تلویوزیون یا آسانسور استفاده کند خرید و فروش کند

یهودیان سنتی در این مورد بسیار با توجه هستند. در این روز خاص همه پیاده به معبد خود می‌روند. نماز اضافی می‌خوانند. کسی خیلی دور از خانه نمی‌رود. به دیدار دوستان می‌روند. برای شام و ناهار مهمان دعوت می‌کنند و در کنار هم فقه یهودیت را مطالعه می‌کنند. یهودیان لیبرال همهٔ این کارها را نمی‌کنند. به معبد می‌روند دوستان را زیارت می‌کنند و غذاهای خاصی می‌خورند. ولی اتومبیل می‌رانند به خرید می‌روند و از برق استفاده می‌کنند.

کشروت قوانین یهودیان برای غذاها

یهودیانی که قانون کشروت را رعایت می‌کنند غذاهای خاصی میل می‌کنند که با ترتیب خاصی تهیه شده باشد. غذایی که یک یهودی می‌تواند بخورد کوشر نامیده می‌شود.یهودیان سنتی در این مورد بسیار با توجه هستند. نمی‌توان در رستوران‌های غیر کوشر و یا در منزل کسی که کشروت را رعایت نمی‌کند عذا خورد. گاهی رعایت این اصل دیدار دوستان یا انجام کار را دشوار می‌کند. اما باید یدانیم این هم بخشی از مذهب یهودیت است. یهودیان لیبرال ممکن است کشروت را رعایت نکنند. بهتر است از خودشان در این مورد سوال شود.

غذاهای کوشر

یهودیان می‌توانند همه نوع میوه یا سبزی را اگر خوب شسته شود و مطمئن شوند حشره‌ای در میان آن نیست میل کنند. یهودیان می‌توانند هر ماهی باله و فلس داری را بخورند. از جمله قزل آلا و ماهی تون اما خرچنگ صدف و میگو برایشان حرام است. یهودیان یم توانند گوشت هر حیوان نشخوارکنندهٔ سم شکافته‌ای را میل کنند از جمله گاو گوسفند بز و آهو گوشت پرندگانی که در تورا برای خوراک مردم ناپاک خوانده شده غیرقابل مصرف است اما مرغ اردک و بوقلمون حلال است. غذایی که کسی می‌پزد یا در بسته بندی عرضه می‌شود باید به نظر و تایید متخصص کشروت یا ماشگیاخ برسد. عسل کوشر است. تقدیس غذا به دتس ربای یک اسطورهٔ تجملی است و واجب نیست.

غذاهای غیر کوشر

غذی غیر کوشر را تریف می‌خوانند به معنای مخدوش. چرا که تورا می‌گوید گوشت حیوانی را که درنده‌ای دریده یا کشته نخورید. گوشت حیوان غیرنشخوادکننده یا غیر سم شکافته حرام است. مثلا خوک سم شکافته‌است اما نشخوار نمی‌کند. فیل نه سم شکافته‌است نه نشخوار می‌کند. هر دو تریف هستند. خزندگان دوزیستان و جوندگان تریف هستند هیچ حیوان دریایی که فلس و باله نداشته باشد کوشر نیست مثل کوسه مارماهی خرچنگ و میگو پرندگان گوشت خوار نام برده در تورا برای خوردن مناسب نیستند حشرات را نمی‌شود خورد الا آن‌ها که بر پایشان می‌پرند مثل جیریرک

قوانین کشروت دیگر

حیوان را باید با حرکت سریع یک چاقوی بسیار تیز ذبح کرد تا سریع بمیرد تمام خون آن باید خارج شود سپس میل شود چون در تورا می‌گوید تولهٔ بز را در شیر مادرش نپزید یهودیان غذایی را که شیر و گوشت هر دو در آن است میل نمی‌کنند و همیشه اسباب و ظروف آشپزی متفاوتی را برای پخت چنین غذایی به کار می‌برند تا این دو با هم تماس نیابد. بیشتر یهودیان یک تا شش ساعت پس از غذا محصولات شیری میل نمی‌کنند غذای کوشر باید در آشپزخانه‌ای تهیه شود که برای غذای کوشر آماده شده‌است. اگر غذای غیر کوشر در آن پخته شده اشد باید اول به طریق خاصی تمیز شود.

نقاط مهم حیات یک یهودی

تولد بریت میلا که در هشت روزگی نوزاد پسر ختنه صورت گرفته و کودک نام گذاری می‌شود. پیدیون هابن رسمی است که یک پدر انجام می‌دهد تا برای نخست زادهٔ مذکر زنش از معبد نجات بطلبد. بط لاویان و کاهنان این رسم را اجرا نمی‌کنند. بت میتزوا در دوازده سالگی یک ختر برگزار می‌شود و پس از آن او یک زن تلقی می‌شود برمیتزوا همان مراسم در سیزده سالگی یک پسر است که توراخوانی و دعاهای خاصی هم دارد ازدواج تواد اطفال مرگ

از ازل یهودیان با هم هم عقیده بودند تا دویست سال قبل گروهی یهودی در آلمان تصمیم گرفتند مدرن تر و شبیه به سایر آلمانی‌ها شوند و برخی باورها را کنار بگذارند به این یهودیان رفورمیست یا اصلاح طلب می‌گویند. به جز سه گروه محافظه کار اصلاح طلب و ارتدوکس گروه‌هایی با تعداد کمتری هم وجود دارند مثل قرائون. هر گروهی بر اساس فهم خودش از یهودیت اعمال خودش را دارد. برخی از یهودیان بسیاری قواینن را کنار گذاشته‌اند. مثلا اصلاح طلبان یا لیبرال‌ها کشروت یا شبات را رعایت نمی‌کنند و به جای ان جنبه‌های اخلاقی یهودیت را مد نظر قرار می‌دهند. یهودیان که دیدند با این اوضاع سنن یهودی از دست می‌رود برای حفظ سنن پس از لیبرال‌ها بر علیه آنان محافظه کاران را به وجود آوردند. ارتدوکس‌ها این هر دو ار مردود می‌شمرند و تغییراتی ار که آن‌ها به وجود آورده‌اند از حیز اعتبار ساقط می‌دانند. در اسرایل تمام یهودیان به کنست می‌روند. کنست‌های اصلاح طلب یا محافظه کار بسیار کم هستند. یهودیان اسراییل خود را اصلاح طلب یا ارتدوکس یا محافظه کار نمی‌دانند بل خود را هاردی -بسیار مذهبی- داتی -دینی- ماسوراتی -سنتی- یا خیلونی -سکولار- می‌دانند.

اسماء الله

یهودیان معتقدند نام اعتبار بسیاری دارد و نه تنها می‌گوید طرف کیست بل اطلاعاتی هم در باب او به ما می‌دهد.اسم‌های خدا نیز بسیار اهمیت دارند و بردن آن به شکل کامل ممنوع است و به این دیل است که می‌بینیم هر جا نا خدا ار می‌خواهند بنویسند تغییری در ظاهر آن می‌دهند. هاشم معادل الاسم در عربی است و در غیر از مواقع دعا برای نام بردن از خدا هاشم می‌گویند ادونای یا خدای من موقعیت خدا را نشان می‌دهد که پادشاه جهان است و نامش این را نشان می‌دهد الوهیم یعنی او که آن قدر قوی است ک هر کاری می‌تواند بکند و موقع اشاره به توان خدا در ایجاد عدالت این نام برده می‌شود که اشاره دارد به این که خدا دنیا را خلق و با عدالت اداره کرد. این دو نام آخر آن قر مهم هستند که ارتدوکس‌ها تنها زمان دعا زا آن‌ها استفاده می‌کنند. جز آن هاشم یا الوکیم می‌گویند اگر نام خدا بر پاره کاغذی باشد نمی‌توان دورش انداخت باید به طریق ویژه‌ای حفظ کرد و سوزاند. برخی معتقدند نام دا به زبان‌های دیگر چنان تقدسی را ندارد. یهوه مقدس ترین نام خداست که بسیاری یهودیان آن را نمی‌گویند. کسی نمی‌داند این اسم دقیقا از کجا می‌آید و یا معنای آن چیست. شبیه فعل عبری هایاه یه معنای بودن است. در تورا وقتی موسی از خدا می‌پرسد کیستی پاسخ می‌شنود من همانم که هستم. یهودیان معتقدند نام یهوه اشاره به بی پایانی خداوند دارد.

ایران و یهودیان

آشنایی دو ملت ایران و یهود، در حدود دو هزار و هفتصد سال پیش آغاز شد. در كتاب مقدس ، به ویژه اسفار استر، دانیال ، عزرا، نحمیا، و تواریخ ایام ، شواهد تاریخی و لغوی در تأیید این آشنایی یافت می شود. در كتاب مقدس ، نام شاهان ایران چون كورش ، داریوش ، خشایارشا و اردشیر و نیز القاب ایرانی آمده است و در تلمود، صدها واژه كه ریشه ایرانی دارند، به چشم می خورد.

سنت های شفاهی متداول در میان یهودیان ایران و وجود مقابر انبیا و بزرگان در خاك ایران مانند آرامگاه دانیال در شوش ، استر و مردخای در همدان ، حبقوِ در تویسركان و زیارتگاه سارَه بَت آشِر در نزدیكی اصفهان ، سه یار دانیال (حنانیا، میشائل و عزریا) در قزوین ، نشانگر قدمت سكونت یهودیان در ایران است .

یهودیان ایران را می توان قدیمی ترین اقلیت مذهبی این سرزمین دانست . آنان طی بیست و هفت قرن ، حامل و حافظ فرهنگ اصیل ایران بوده اند، چرا كه این قوم براساس سیاست های دولت آشور مبنی بر جلای وطن و كوچ اقوام مختلف ، در حدود دویست سال قبل از مرگ كورش در سرزمین های پارسی زبان سكونت داشتند. كورش كه در سال 538ق.م . بابل را فتح كرد، به یهود كه حدود نیم قرن در اسارت به سر می بردند، آزادی بخشید و به آنان اجازه داد كه دوباره به اورشلیم بازگردند و معبد خود را كه توسط بخت النصر ویران و غارت شده بود، از نو بنا كنند؛ اما همه یهودیان بازنگشتند و عده ای از آنان در بابل ماندند و گروهی نیز به جنوب و مركز سرزمین ایران هخامنشی كوچ كردند. یهودیان نیز به پاس بزرگواری كورش ، به او لقب «مسیح خدا» دادند.

بدین ترتیب ، یهودیان با تاریخی چهار هزار ساله ، بیش از نیمی از دوران حیات تاریخی خود را در سرزمین ایران به سر برده اند. ایران همواره عرصه رشد و شكوفایی و جایگاه تلاش و كوشش این قوم بوده است.

در زمان ساسانیان ، شاپور دوم با كوچاندن تعداد بسیاری از یهودیان از ارمنستان به ایران ، جمعیت یهودی ایران را به شكل چشمگیری افزایش داد. منابع بسیاری ، سپاهان (اصفهان كنونی ) را پرجمعیت ترین شهر یهودی نشین آن عصر می دانند. برخی دیگر معتقدند اصفهان را كه نام نخستین آن یهودیه بوده است ، اسرای یهودی ساخته اند.

در دوره ساسانی ، تقریباً در سراسر ایران ، از نهاوند تا بلخ و از خوارزم تا سواحل خلیج فارس ، یهودیان جوامع متشكل داشتند و به ظن قوی ، از لحاظ زبان و فرهنگ، در میان ایرانیان حل شده یا در جریان حل شدن بودند. در آن زمان یهودیان ایران و بابل، دارای سه آكادمی مهم دینی به نام های «سورا»، «نهردعا» و «پومبدیتا» بودند كه آكادمی های نهردعا و پومبدیتا در قرن دهم میلادی (دوره عباسیان ) به بغداد منتقل شد. در این آكادمی ها، آموزش علوم دینی یهود، خصوصاً آموزش تورات از اهمیت خاصی برخوردار بود، چنان كه در مدرسه سورا بود كه «راب اشی » به مطالعه ، گردآوری ، تألیف و تلفیق تمام تفسیرها، مباحث و رسالاتی كه به نام تلمود به كتاب میشنا افزوده شده بود، مشغول شد و «تلمود بابلی » را تألیف كرد.

فعالیت های مذهبی

كنیسا كه در عبری ، «بت هَكنِسِت » نام دارد، در لغت ، به معنای «خانه اجتماع » است و محل عبادت و تجمع مذهبی یهودیان محسوب می شود. در زمان برپایی معبد بیت المقدس ، مركز عبادت و اجرای مراسم مذهبی ، معبد بود و البته دعا یا نمازهای شخصی غیر از این محل ، در هر مكانی قابل اجرا بود. پس از ویرانی بیت المقدس در حدود دو هزار سال پیش ، كنیساها به عنوان عبادتگاه و محل اجرای آیین و نمازهای دینی و نیز مكان تجمع جهت شنیدن موعظه ها و تعالیم دینی و حل و فصل مشكلات اجتماعی به كار می رفتند. اجزای اصلی هر كنیسا، عبارتند از صحن زنان و مردان ، محل قرار گرفتن طومارهای تورات ، و محل قرائت و نمازها توسط پیش نماز.

در ایران ، قدمت كنیساها در محله های یهودی نشین مربوط به آغاز اسكان ایشان در آن مكان است . در تهران 16 كنیسا وجود دارد. قدیمی ترین كنیساها، با توجه به سكونت اولیه این جامعه در مناطق جنوبی ، در محله عودلاجان (خیابان مصطفی خمینی ) قرار دارند و كنیسای «حاداش » دارای قدیمی ترین و جالب ترین معماری داخلی كنیساهای شهر است . پس از نقل مكان این جامعه به مناطق مركزی و پراكندگی آنان در سایر نواحی ، كنیساهای جدیدتری ساخته شد كه نمونه آن ، كنیسای یوسف آباد واقع در خیابان سیدجمال الدین اسدآبادی است و بزرگ ترین و زیباترین كنیساهای تهران است.

در هر كنیسا، معمولاً یك روحانی علاوه بر پیش نماز، به اداره مراسم می پردازند؛ هر چند كه وجود آنان ضروری نیست و طبق احكام یهود، هر گاه ده نفر مرد یهودی گردهم آیند، می توانند مراسم را به شكل جماعت و به طور كامل انجام دهند.

در ایران ، یك مرجع دینی روحانی به نام «خاخام یوسف همدانی كهن » تمام یهودیان ایران را رهبری می كند. در هر كنیسا، یك یا چند پیش نماز دائم یا موقت حضور دارند. ضمن آن كه معمولاً افرادی آگاه به اصول دینی ، به راهنمایی مردم در كنیسا می پردازند. معمولاً در سخنرانی های مذهبی روزهای شنبه در كنیساها، تعالیم عام مذهبی به مردم آموخته می شود. تربیت روحانیان دینی عمدتاً از طریق مطالعات شخصی یا آموزش های فرد به فرد صورت می پذیرد. در مقاطعی خاص ، جلسات ویژه ای به عنوان سمینار دبیران دینی یا جلسات قرائت و تفسیر تورات ، تلمود و احكام شرعی تشكیل می شود. هدایت كلی این تعالیم و پاسخ گویی شرعی ، برعهده مرجع دینی یهودیان است و در كنار آن ، واحد كمیته فرهنگی انجمن كلیمیان همكاری دارد.

یهودیان از نظر اجرای آداب و رسوم دینی ، به دو دسته تقسیم می شوند: «سفارادی » و «اشكنازی ». یهودیان سفارادی بیشتر در حوزه تمدن اسلامی و یهودیان اشكنازی بیشتر در غرب و در حوزه تمدن مسیحی زندگی می كنند. اصول دینی یهود به طور كامل مورد قبول علما و پیروان هر دو گروه است و فرد یهودی متعلق به یكی از دو جامعه ، می تواند آزادانه به جامعه دیگر رفته و طبق مراسم آن گروه عمل كند.

كلیمیان ایران به طور كلی متعلق به گروه سفارادای و پیرو علمای اسپانیا (و بغداد در سده اخیر) هستند، اما به علت تعالیم روحانیانی كه در سده اخیر از اروپا (بخصوص پس از جنگ جهانی اول ) به ایران آمدند، آداب و رسومی از یهودیان اشكنازی نیز در رفتار مذهبی آنان به چشم می خورد.

اعیاد و مراسم مذهبی

در تورات ، سه عید «پسح »، «شاووعوت » و «سوكوت » به شرح زیر، به یهودیان اعلام شده است:

ـ عید پسح

به مناسبت سالگرد خروج بنی اسرائیل از مصر برگزار می شود. مدت این عید، 8 روز است . یهودیان در این ایام ، نان فطیر (مصا) می خورند و مراسم ویژه ای در كنیساها برپا می كنند. در 2 شب اول این عید، سفره مخصوص تدارك دیده می شود و وقایع خروج از مصر در كنار سفره قرائت می شود. این عید معمولاً در فروردین و گاه در اوایل اردیبهشت واقع می شود (15 ماه عبری نیسان ). 2روز اول و 2 روز آخر این عید، تعطیل شرعی است.

ـ عید شاووعوت

به مناسبت اعطای تورات (ده فرمان ) به بنی اسرائیل در كوه سینا (طور) برگزار می شود. مدت آن 2 روز است و شب اول آن را معمولاً مردم در كنیساها تا صبح بیدار می مانند و به قرائت تورات و متون مذهبی می پردازند. این عید در خرداد یا اواخر اردیبهشت واقع است (6 ماه عبری سیوان ) و هر 2 روز آن ، تعطیل شرعی است.

ـ عید سوكوت و شمینی عصرت

این عید به یادبود اقامت بنی اسرائیل در بیابان سینا و نیز پایان یك سال قرائت تورات برگزار می شود. مدت آن 9 روز است و در 7 روز اول آن ، یهودیان معمولاً سایبانی به نام «سوكا» در فضای باز می سازند و در آن ساكن می شوند. 2 روز آخر، جشن تورات در كنیساها برگزار می شود. 2 روز اول و آخر این عید نیز تعطیل شرعی است . زمان آن اواخر شهریور یا نیمه اول مهر (15ماه عبری تیشری ) است.

علاوه بر این سه عید، یهودیان اعیاد و مراسم دیگری نیز دارند كه بدین شرح است:

ـ روش هشانا (سال عبری )

این جشن در 2 روز اول سال نو عبری با قرائت دعاهای ویژه در كنیساها برگزار می شود. در هر 2 شب این عید، سفره ویژه ای تدارك دیده می شود و دعاهایی به خوراكی ها خوانده می شود. زمان آن قبل از عید سوكا و معمولاً در نیمه دوم شهریور یا اوایل مهر (اول ماه تیشری ) است و هر دو روز آن تعطیل شرعی است.

ـ روز توبه (یوم كیپور)

طبق دستور خداوند در تورات ، یهودیان در دهم ماه تیشری ، یك شبانه روز كامل روزه می گیرند و در كنیساها، نمازهای خاص طلب توبه و بخشایش به جای می آورند. این روز (علاوه بر روزهای شنبه ) مقدس ترین روز تقویم سالانه یهود است و همه یهودیان در این روز از نظر كاری تعطیل هستند. زمان آن اواخر شهریور و یا اوایل مهر است.

ـ جشن حنوكا

این جشن به مدت 8 روز به مناسبت فتح دوباره معبد بیت المقدس در دو هزار سال پیش برگزار می شود. یهودیان ، در طول شب های این جشن ، شمع روشن می كنند. زمان آن در آذر (25 ماه عبری كیسلو) است.

ـ جشن پوریم

به مناسبت ابطال حكم قتل عام یهودیان در ایران باستان (2300 سال پیش ) برگزار می شود. زمان آن در اسفند ماه (14 ماه عبری ادار) واقع است.

ـ جشن ایلانوت

این جشن به نام سال نو درختان در همین ماه برگزار می شود و رسم است كه بر میوه های مختلف ، دعا می خوانند (15 ماه عبری شواط).

ـ روزه ها

علاوه بر روزه بزرگ (یوم كیپور) در چهار هنگام از سال ، به مناسبت ویرانی معبد بیت المقدس و یك روز نیز قبل از جشن پوریم ، روزه گرفته می شود.

اماكن زیارتی كلیمیان ایران

ـ آرامگاه استرومردخای (همدان):

استر، ملكه یهودی دربار خشایارشا و مردخای ، از پیامبران یهود در 2300 سال پیش بودند. مقبره آن ها در مركز شهر همدان ، از آثار تاریخی و توریستی به شمار می رود و مهم ترین زیارتگاه دینی یهودیان ایران است. جشن پوریم به یادبود وقایع وارده بر یهودیان در زمان این دو تن برگزار می شود.

ـ آرامگاه حبقوِ نبی (تویسركان)

حبقوِ از انبیای بنی اسرائیل در 2200 سال پیش است كه كتاب نبوت وی ، جزء كتاب های عهد عتیق است . آرامگاه وی در تویسركان از توابع همدان واقع است و مورد احترام یهودیان و مسلمانان است.

ـ آرامگاه دانیال نبی (شوش دانیال)

دانیال از انبیای بنی اسرائیل بود كه حدود 2200 سال پیش در دربار ایران اقامت داشت و شرح نبوت و معجزات وی در بخشی مستقل در مجموعه كتاب های عهد عتیق مندرج است . آرامگاه وی كه به روایتی ، توسط امام علی شناسایی شد، در شوش از توابع دزفول واقع شده و بسیار مورد توجه مسلمانان است.

ـ زیارتگاه بی بی خاتون یا ساره بت آشر (اصفهان)

طبق روایتی یهودی ، ساره از نوادگان حضرت یعقوب ، در مكانی در حومه شهر اصفهان متجلی شده است و به همین مناسبت ، زیارتگاهی به نام او در نزدیكی شهر اصفهان بنا شده و جمعی از یهودیان ایران این مكان را زیارت می كنند.

چغازنبیل

iranebastan — Thu, 14 Aug 2008 13:34:18 GMT

در 45 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش يكي از اعجب انگيزترين آثار باستاني جهان متعلق به 3200 سال پيش مشهور به زيگورات چغازنبيل وجود دارد . چغازنبيل به ساختمان طبقاتي معبد ايلاميان كه توسط اونتاش گال پادشاه اين قوم در سال 1250 قبل از ميلاد ساخته شد اطلاق مي شود كه اين شهر را دور اونتاش نيز مي نامند. اين شهر متشكل از سه حصار تودرتوي خشتي است. دروازه اين شهر در قسمت شرقي بنا واقع شده است. در حد فاصل حصار اول و دوم كاخ هاي شاهي و آرامگاه سلاطين قرار دارند. در حد فاصل حصار دوم و سوم آثار و بقاياي تصفيه خانه آب مربوط به آن دوره است و در مركز حصار سوم معبد چغازنبيل قرار دارد. ابعاد معبد اصلي 105*105 متر است و تمام ساختمان از 5 طبقه ساخته شده است كه امروزه حدود 5/2 طبقه آن باقي مانده است. ارتفاع اين بنا 53 متر بوده و امروزه حدود 25 متر آن باقي مانده است.

چغازنبيل به بناي زيگورات محدود نمي شود بلكه مشتمل به حصاري است كه با وسعت 800*1200 متر حول يك مجموعه گرد آمده است . محوطه مقدس چغازنبيل از طريق هفت دروازه با محيط اطراف ارتباط دارد . در درون اين مجموعه سه معبد با حياطهاي سنگ فرش وانبارهاي متعدد آلات وادوات جنگي قرار دارد .

نكته قابل توجه در ساخت اين بنا اين است كه تمامي طبقات اين بنا بروي خاك بكر قرار گرفته اند.

اين معبد در سال 640 پيش از ميلاد به دست آشور بانيپال ويران شده است.

عمليات باستان شناسی اين بنا در سال 1325 آغاز شد و تا سال 1341 ادامه داشت . باستان شناس و تاريخ نگار معروف گيرشمن به همراه همسرش در حفاری های آن شرکت داشتند.

چند وقت پيش از طرف يكى از شركت هاى وابسته به شركت نفت قرار بود TNT در اطراف آن كارگذاشته و براى نفت، لرزه نگارى شود كه جلوى آن گرفته شد.

پوشاک در ایران باستان

iranebastan — Fri, 08 Aug 2008 09:55:41 GMT

یكی از شاخه های شناخت فرهنگ ادوار گذشته هر تمدنی، تاریخ لباس و پوشاك است. مردان ایرانی در تمامی ادواری كه نشانه هایی از پوشش آنها در دست داریم، نیز حجاب در معنای مخالف برهنگی را داشتند و اصولاً برهنگی در فرهنگ ایرانی امری مذموم به شمار می رفته است. شاید این مفهوم را هنگام مقایسه با تمدنهای همزمان با تمدن ایرانی بهتر درك كنیم.
بررسی پوشش مردان و زنان ایرانی نه تنها ما را با ظاهر افرادی كه در گذشته زندگی می كردند، آشنا می كند، بلكه شناخت بسیاری از مسایل مانند انواع بافته های نساجی نوع و طرح آنها و خیلی موارد دیگر را به ما می دهد.
ایرانیان از عهد كهن تا چندی پیش درباره لباس پوشیدن تغییر نگرش اساسی نداشته اند، اگر چه در گذر زمان سعی كرده اند شیوه لباس پوشیدن را متناسب با شرایط متغیر زمانه خود هماهنگ سازند، ولی در مجموع متفاوت تر از ساكنان كشورهای اروپایی بوده اند. سنگ نگاره های به جا مانده از عهد باستان هم نشان می دهد كه جوامع شرقی از جمله ایران و مناطق دیگر همچون تمدن «تدمر» در سوریه علی رغم تأثیرپذیری از معماری یونانی و رومی، باز هم حال و هوای شرقی خود را حفظ كرده اند كه این در سنگ نگاره ها و پیكرهای تقریباً پوشیده از لباس به یادگار مانده از آن دوران خود را نشان می دهد.
تاریخ لباس بخشی از تاریخ تمدن است كه در آن تحولات شكل و فرم لباس از قدیمی ترین ایام تا زمان خاصی مورد بررسی و مطالعه و تحقیق قرار می گیرد و با تغییر این نوع پوشاك رفتارهای فرهنگی و اجتماعی آن جامعه نیز دستخوش تغییر و تحول می گردد. در هر جامعه مطالعه این بخش از تاریخ رازهای نهفته ای در مورد مردم آن دوران را برای ما روشن می سازد.

::پوشاك در شهر سوخته
شهر سوخته زابل شهری پنج هزار ساله در دل كویر است كه آشكار شدن اسرار نهفته اش در هر فصل كاوش توسط باستان شناسان، مردم دنیا را حیرت زده به سوی خود جلب می كند. سیستان به خصوص شهر سوخته از لحاظ موقعیت خاص اقلیمی، سیاسی و فرهنگی مركز ارتباطات تمدنهای بزرگ ماوراء النهر، بین النهرین و هند و چین به شمار می رفته است.
شهر سوخته تنها جایی است در ایران كه حدود هفتصد، هشتصد نوع پارچه از ظریف و خشن و كتانی شكل در آن یافت شده است و این به خاطر شرایط اقلیمی شهر سوخته است كه توانسته پارچه ها را خیلی خوب نگه دارد.
مدارك و اسناد مربوط به پوشاك در ایران باستان از نظر منبع مطالعاتی به چند گروه تقسیم می شود؛ دوران پیش از تاریخ، پیش از دوران ایلامی ها و بعد هم هخامنشیان و دیگری هم دوران ایلامی به بعد تا دوران اسلام است.

در دوران اسلامی به خاطر داشتن مدارك و اسناد بسیاری كه وجود دارد مشكل خاصی برای بازسازی نحوه لباس مردمان آن زمان نداریم، مشكل اصلی ما بازسازی نحوه پوشاك مردم پیش از تاریخ است. همان طور كه می دانید در محوطه های باستانی ایران پارچه نداریم، البته نمونه های بسیار كوچك گهگاه در كاوشهای شهر سوخته دیده می شود.
طی كاوشهایی كه در این شهر انجام شده چند نمونه لباس را روی پیكره های فلزی، سنگی و گلی كشف كرده ایم، به عنوان نمونه مجسمه مفرغی پیدا شده كه خانمی را نشان می دهد كه دیگی روی سر دارد و ظاهراً در حال جابجایی آب از جایی به جای دیگر است. این بانو دارای یك لباس یك تكه بلند است كه تقریباً تا پایین زانو و بالای قوزك پا به صورت یك تكه آمده است. دیگری یك مجسمه كوچك سنگی است كه این مجسمه یك نوع دیگر لباس كه در مناطق شرق ایران مثل خراسان استفاده می شده را نشان می دهد كه شبیه یك نوع ساری هندی است، این زن یك شالی را به یك طرف شانه انداخته، شالی كه از جلو بدن او شروع می شود و به پشت شانه می افتد. نوع دیگری از لباسهای خانمهای شهر سوخته كه در كاوشهای متعدد كشف شده، لباس بلندی است كه تا روی زانو پولك دوزی شده است.
البته در بین این پیكره ها دو، سه نمونه لباس مردانه هم دیده شده است كه نشان می دهد ظاهراً مردان شهر سوخته در هوایی كه خیلی سرد نبوده بالاتنه شان تقریباً عریان بوده و از روی كمر یك شال بلندی را چند بار به دور كمر می پیچانده اند. در نمونه دیگری كه از پیكره مرد گلی به دست آمده، می بینیم كه لباس كاملاً بلند و یك تكه، چیزی شبیه لباس روحانیان به تن داشته البته با این تفاوت كه در قسمت جلو هیچ شكافی وجود ندارد، مثل كیسه كه ظاهراً از سر پوشیده می شده است.
در مورد نوع پوشش مردمان شهر سوخته را تزیینات لباسهای آنها می داند و مثلاً در یكی از قبرها، ما زنی را پیدا كردیم با یك لباس تمام منجق دوزی شده كه با یك نوع مهره یا سنگ قیمتی تزیین شده است و از نوع لباس و تزیینات این زن می توانیم بفهمیم كه احتمالاً او یك فرد عامی و عادی نبوده است و مطمئناً متعلق به یك طبقه حداقل متوسط بوده است. همچنین در ادامه كاوشهای شهر سوخته آثاری از بند كفش مثل بندكفشهایی كه در بلوچستان استفاده می شود، به دست آورده ایم كه نشان می دهد این مردم از كفش هم استفاده می كرده اند. در شهر سوخته استفاده از كمربند زیاد رایج بوده، چرا كه نوعی قطعه پارچه ای پیدا شده، مثل كمربندهای امروزی با سوراخهایی كه برای كنترل كردن آن استفاده می شده است. همچنین در كاوشهای باستان شناسی مواردی مثل یك نوار قیطانی شكل كه روی سربسته می شده است و یكسری قالبهای چوبی كفش و حتی چند نمونه گل موكه با نخهای چند رنگ بافته شده، نیز دیده شده است.

پوشاك در فلات ایران
اما «لادن خرمی» كارشناس طراحی پارچه و لباس و مدرس دانشكده تربیت مدرس قدیمی ترین نمونه های لباس در فلات ایران را مربوط به لباسهای مجسمه انسانی در این فلات می داند كه متعلق به 4200 سال قبل از میلاد است. لباس این مجسمه منحصر به لنگی است كه به كمر بسته و معلوم می شود كه انسان از آن زمان دیگر از پوست حیوانات بطور طبیعی استفاده نمی كرده بلكه از پشم، پارچه هایی می بافته است و آن را لنگ وار به دور خود می پیچیده است.
وی به گزارشگر ما می گوید: نوع دیگر از لباس قدیمی در نقوش برجسته ایلام دیده می شود. این لباس متعلق به هزاره سوم پیش از میلاد است كه برش ساده ای به پوست داده شده و به طرز زیبایی به شكل شال، كه یك طرفه آن روی شانه ها گره خورده و شانه دیگر آن برهنه و آزاد می باشد، دیده می شود. در سرلوحه كتیبه قانون حمورابی متعلق به 2100 سال قبل از میلاد بالای كتیبه «خداوند آفتاب» نشسته و در حالی كه از شانه هایش شعله زبانه می كشد و متن قانون را در دست گرفته است، لباسی شامل شش دامن كه مانند ژیپون روی هم قرار گرفته با بالاتنه ای ساده از پارچه ای نرم به تن دارد كه متأسفانه تصاویر چندان روشن و واضحی از آن در دست نیست.

::نوع پوشش در سلسله هخامنشیان
یكی از نكات جالب توجه در تمام نگاره های باستانی هخامنشیان این است كه در هیچ نگاره ای انسان برهنه ای دیده نمی شود و اصولاً برهنگی از دیدگاه هخامنشیان بسیار زشت و قبیح بوده است. پروفسور گزنفون در كتاب «از زبان داریوش» در این باره می گوید: كوروش این لباس را از مادها گرفته و تمام كاركنانش را متقاعد كرده تا آن را بر تن كنند وظاهراً معتقد بوده كه این لباس نقص بدن اشخاص را می پوشاند و آدمی را زیبا و بالابلند نشان می دهد.البته در رابطه با طرح و برش و دوخت این لباسها بحثهای زیادی بوده، به طوری كه برخی می گویند، پارچه ای ساده است به طول دو قد انسان و به عرض دو دست باز، با سوراخی برای سر، برخی هم آن را لباس دو تكه بسیار پركاری می دانند.
درباره دو تكه بودن لباس هخامنشیان گولدمن باستان شناسی كه در این باره تحقیق كرده، عقیده دارد: كسی نمی تواند به صراحت بگوید كه این لباس دو تكه یا یك تكه است.
برعكس این عقیده، دانشمندی به نام رس كوشش كرده كه دو تكه بودن لباس پارسیان را ثابت كند و در مقاله ای می نویسد: دو تكه بودن لباس نگهبانان ایلامی كاخ داریوش روی كاشیكاریهای شوش به خوبی نمایان است.
وی چنین ادامه می دهد: در شوش لباس نگهبانان ایلامی كاخ داریوش دو رنگ داشته و این امر دو تكه بودن این لباس را ثابت می كند. این نوع لباس نگهبانان ایلامی در شوش بسیار زیاد و مزین بوده و از دو رنگ پارچه (سفید و زرد یا نارنجی و قهوه ای) دوخته شده است و نقش روی پارچه عبارت از چهار گوشه های زینتی و گلهای درشت و زیبایی كه درون آن اشكال هندسی رنگین نقش شده است.
هر لباس از سه قطعه پارچه متفاوت درست شده كه به كمك حاشیه ها از یكدیگر مشخص می شود. بالاترین قطعه لباس آن است كه روی شانه ها قرار می گیرد، این پارچه از این مچ دست تا آن مچ دست را دربرمی گیرد. سوراخی برای عبور سر در میان دارد و در قسمت جلو تا روی سینه قرار می گیرد. بعد پارچه ای یك رنگ به طرف پایین بدن، در جلو تا كمر و در پشت تا زیر نشیمن گاه كه روی پارچه چینهای عمیقی وجود دارد. قطعه سوم پارچه ای نسبتاً بزرگ است كه به صورت لنگ بسته می شود و در پشت و جلو قدی یكسان دارد.
در كتاب تاریخ شاهنشاهی هخامنشی ترجمه دكتر محمد مقدم در مورد سربازان گارد جاویدان نقش شده در آجرهای لعابدار شوش چنین توضیح داده شده است كه آنها سرهای برهنه داشته اند و موهایشان را با نوارهای تابیده سبز رنگ می بسته اند و یك لباس پركار كه از گردن تا مچ پای آنها را می پوشانده به تن داشته اند.
به گفته پروفسور هایرماری كخ در كتاب «از زبان داریوش»، در رابطه با پوشش لباس گارد جاویدان هخامنشیان نظرات جالبی وجود دارد این كه گارد جاویدان در بعضی نقش برجسته های تخت جمشید كلاهی كه از جنس نمد بوده به شكل مستطیل ساده و كوتاه تر از كلاه شاه استفاده می كردند. كفش آنها، كفش چرمی ساده نوك تیز بوده و سه بند داشته است و در آن برای بلند قد نشان دادن افراد از پاشنه استفاده می كرده اند.
خرمی ادامه می دهد: در جای دیگر روی كاخ داریوش در تخت جمشید پیكره پهلوانی در حال كشتن شیری دیده می شود، بالاپوشی كه این مرد هخامنشی به تن دارد، غیر از فرمی است كه تا به حال درباره آن گفته ایم این بلوز بدون آستین بوده و جلوی آن مانند جلیقه باز است و چنین به نظر می رسد كه این پهلوان در زیر جلیقه خود چیزی نپوشیده است یا آن كه در زیر آن پیراهنی بدون آستین به تن دارد. به طوری كه از سنگ نگاره های تخت جمشید بر می آید قسمت پایین لباس پارسیان دو نوع مختلف بوده است:
نوع اول آن كه در جلو، دارای چینهایی است كه از دو سمت راست و چپ روی ساق پاها به صورت منحنیهایی كنار هم آویزان شده اند و تا قسمت پشت ادامه دارند. این نوع دامن در روی ناف با كمربند یا لیف كمر بسته میشده. نوع دوم تن پوش یا دامنی است كه در قسمت جلو دارای دو ردیف چین چهارتایی است كه میان آن دو، یك پلیسه چین دار منحنی شكل قرار گرفته است. به هر حال همه نقوش و مهرها نظر دو تكه بودن لباس هخامنشیان را تأیید می كنند.
خرمی در رابطه با پوشش زنان دوران هخامنشی این طور می گوید: زنان هخامنشی پوششی ساده و بلند یا دارای راسته چین و آستین كوتاه كه در پایین دامن از زانو به پایین تا مچ می رسیده بر تن می كرده اند. نوع دیگر پوشش چادری بوده، پارچه مستطیلی كه بر سر می افكندند و در زیر آن یك پیراهن دامن بلند و در زیر آن پیراهن، پیراهنی بلندتر كه تا مچ می رسیده بر تن می كرده اند.
در كتاب هگمتانه درباره زنگوله های زینتی آمده است: 33 زنگوله طلا در طرف داخل و پایین دامن لباس یا در نزدیك لبه شلوار یا در محلهای دیگر پوشاك بانوان می دوختند و هنگام راه رفتن صدای آهسته آن بر تجمل و زینت صاحب پوشاك می افزوده است.

::مادها و پارسها
لادن خرمی در رابطه با رنگ لباس مادها و پارسها به گزارشگر ما چنین می گوید: رنگ لباس مادها بیشتر ارغوانی بوده و براساس طبقه اجتماعی موجود در جامعه شان انتخاب می شده است، به این ترتیب كه جنگجویان قرمز، موبدان سفید و روستاییان آبی می پوشیده اند و طبق نظر پروفسور گزننون، صاحب منصبان ماد نوعی كلاه گرد و ساده می پوشیده اند كه جنس این كلاه احتمالاً از نمد بوده و گاهی حفاظی فلزی همراه با حلقه در پشت برای استحكام بیشتر به آن متصل بوده است و نوعی دیگر كلاه، به شكل باسلق از جنس نمد یا چرم یا ابریشم بوده كه احتمالاً خاستگاه آن از شرق بوده است.
وی می افزاید: سربازان پارسی از نوارهای پهن یا باریكی برای بستن یا جمع كردن موهایشان استفاده می كرده اند و كلاههایی ساده و استوانه ای شیاردار كه مخصوص صاحب منصبان بوده به سر می گذاشتند.
جبه مادها كه بر روی دوش می افكنده اند بسیار مزین بوده به طوری كه بر روی آنها، نقش و نگارها و طرحهای گوناگون از جمله گیاهان و حیواناتی نظیر شیر و نیز طرحهایی باشكوه از دوایر متحد المركز و غنچه های نیلوفر آبی، از پارچه قرمز و ارغوانی رنگ (رنگ محبوب پارسیان) در كنار گلدوزیهای قرمز دیده می شود.
خرمی ادامه می دهد: كفشهای آن دوره یا به صورت ساقه كوتاه یا پنجه ای ساده و همراه با سه یا چهار بند و یا تسمه ای چرمی بوده و یا آن كه نیم چكمه هایی با پنجه های برگشته به بالا بوده با دكمه ها یا بندها بر رو و بالایشان. كه البته چكمه هایی با ساق بلند، كفش و بند كفشهای شاهان هخامنشی در آثار تخت جمشید به رنگ قرمز دیده می شود.

::پوشاك ساسانیان
از جایی كه ایران دوره ساسانی، شرق و غرب عالم آن زمان را به هم وصل می كرده، و یگانه راه داد و ستد ما بین یونان، روم، بین النهرین و آسیای صغیر از یكسو و چین، هند و آسیای میانه از دیگر سو بوده، تجارت ایران از رونق فراوان برخوردار بوده است. به طوری كه نقش برجسته های طاق بستان خود به تنهایی حدود بیست و پنج طرح رایج پارچه آن دوران را مشخص كرده است.
یكی از این نقوش بسیار مهم، نقش برجسته تا جداری از اردشیر سوم است، كلاه او احتمالاً به جای نمد از فلز گرانقیمتی درست شده است. ولی شكل خاص كلاه های ایرانی را حفظ كرده است. بالاپوش آستین دار كه در محل كمر بسته شده و روی آن شلواری از پارچه نازك و پرچین دیده می شود كه در قسمت مچ پاها تنگتر شده است و روی آن شلواری از پارچه نازك و پرچین دیده می شود كه در قسمت مچ پاها تنگتر شده است و روی آن دامنی است كه از دو پهلو بالا زده شده است و بدین ترتیب پایین آن به صورت نیم دایره درآمده است. این كار را در مواقع سواركاری و برای آن كه راحت تر حركت كنند، انجام می دادند.
خرمی در ادامه توضیح پوشاك دوران ساسانی چنین می گوید: یكی از محصولات مشخص پوشاك این دوره تونیكی است صاف، ضخیم و بلند، كه تا زانوها و بر روی شلوار قرار می گرفته است.
از عمده سربندهای ساسانی می توان از كلاهی بلند یا گرد نام برد كه به سبك پارتها با حفاظ گردن یا بدون آن است و گاه توسط نوارهایی بلند و باریك گره می خورد و تزیین می گردید. از زینتهای رایج دوران ساسانی، باید به گردن آویزه های پهن ساده یا مزین اشاره كرد و از عمده رنگهای موردپسند مردم در این دوره می توان از سرخ، آبی آسمانی و سبز نام برد.
خرمی می افزاید: لباس زنان این دوره تونیك بلندی بود كه می توانست آستین بلند یا بی آستین باشد، كه گاهی با كمر پوشیده می شده است.
پرورنس الیورهارپر، پژوهشگری كه در خصوص لباسهای زنان ساسانی، مطالعه كرده، می گوید: زنان این دوره از پیراهنی آستین و تنگ همراه با قطعه ای حلقوی و لخت تا زیر ساقها را می پوشانده، استفاده می كرده اند كه جنس پارچه های جلوی سینه و پاچه ها با جنس پارچه آستینها و شانه، متفاوت بوده است. برخی از این پیراهنها دارای تزیینات نواری شكل در زیر بازو و نیز بر دور گردن بوده اند. طرح پارچه ها به صورت طرحهای پر نقش و نگار و هندسی، یا به صورت گلدوزی شده، یا طرحهای زركش و یا زینتی بوده است.

::اشكانیان
به دنبال صنایع و هنرهای بدیع هخامنشی، برای مدت 5 قرن و نیم، فعالیتهای هنری و تحول آن قطع می شود و پس از آن صنایع ساسانی شروع می شود كه علت آن را می توان در تمدن اشكانی، جستجو كرد. چرا كه این قوم مردمی جنگجو و چادرنشین بودند و حس زیباپسندی و خلاقیت هنری آنان پایین تر از پارسها بوده است.
لادن خرمی در رابطه با پوشاك زنان و مردان اشكانی به گزارشگر ما چنین می گوید: پوشاك اشكانیان عبارت بوده از پیراهن بلند تا زانو كه دارای كمربند بوده و شلواری گشاد كه در كفش ساقه بلند فرو می رفته است. نوك پنجه این كفش كمی به طرف بالا برگشته بوده است. از نوع دیگر لباس این مردم می توان به قبایی بلند و گشاد یاد كرد و به جای كلاه پارچه ای به شكل نوار بر گرد سر می بسته اند و یا كلاهی به شكل تاج گردی كه مخصوص هخامنشیان بوده بر سر می گذاشته اند. نوع دیگر لباس كه معمولاً سواران از آن استفاده می كرده اند، پیراهنی است پرچین و شلواری گشاد. این پیراهن چینهایی دارد كه از 8 تا 12 ترك تشكیل می شود.
خرمی ادامه می دهد: لباس دیگر اشكانیان پیراهنی است بلند كه تا سر زانو می رسیده است و یقه این لباس گرد و در جلوی گردی یقه شكافی به پایین دارد كه نشان می دهد حلقه یقه گردن را تنگ می گرفته است و ظاهراً برای این كه بتوانند به راحتی از سر رد كنند جلوی آن را چاك می داده اند. آستین این لباس بلند است به طوری كه از انگشتان دست می گذشته است.
این آستین از مچ دست به پایین قیفی شكل و چین دار بوده است و كمربندی كه مهره ای شكل بوده است به كمر می بسته اند و دامن پیراهن در دو پهلو، تركهای چین دار عمودی دارد. اشكانیان شلوارهای گشاد و بلند با چینهای فراوان می پوشیدند كه كمر شلوار برحسب كمتر یا بیشتر شدن چینهای شلوار حداكثر تا 3 متر در نظر گرفته می شده و بر روی این چینهای فراوان در راستای هر دو پا مانند یك نوار از زیورآلات بر آن می دوخته اند.
به طور خلاصه در رابطه با پوشاك زنان اشكانی چنین می توان گفت كه زنان اشكانی پیراهن بلند، حجیم و پرچین تا روی قوزك پا آستین دار با یقه ای راست كه در ناحیه كمر، كمری می خورده می پوشیده اند. جنس این پوشاك همگی از پارچه های منقش و مزین به قلابدوزی بوده است و جالب است بدانید كه پوششی شبیه به چادر بر روی سر می بسته اند كه براساس نقاشیهای به دست آمده بیشتر به رنگهای ارغوانی و سفید بوده است و شكل كفشهایی كه زنان استفاده می كرده اند شبیه كفشهای مردها بوده است.

جشن امردادگان

iranebastan — Fri, 25 Jul 2008 13:36:44 GMT

به خشنودی اهورامزدا

جشن امردادگان

جشن امرداد در ستایش و گرامیداشت امشاسپند امُرداد برگزار مي‌شود. واژه‌ي امرداد در پارسي اوستایی اَمِرتات ameretat و در پارسي پهلوی اَمرداد است. amordad

واژه‌ی امرتات، از سه بخش درست شده است: (اَ + مَر + تات). بخش نخست، اَ در زبان پارسي پیشوند نايش (نفی) است، بخش دوم، مَر از ریشه‌ی كنشي (مصدری) به چم مرگ و بخش سوم، تات پسوند رسایی و تندرستي است، و روي‌هم رفته به چم (معنی) بی‌مرگی و جاودانگی است. ياد‌آوري مي‌شود كه امرداد هم ريشه با واژه‌ي انگليسي Immortal است

این نام در اوستا، به ویژه گات‌ها فروزه‌اي (صفتي) است برای اهورامزدا، نماد جاودانگي و پایندگی او.

امرداد در باورهای ایرانی در جهان گيتيك (فيزيكي) نگهبان و سرپرست گیاهان و روييدني‌ها است و از همين روي با خرداد در كنار هم جای دارند، چون رسايي يا هُردات (كمال) و پايداري در جهان مينُوي از آن این دو امشاسپند است.

از این روی این جشن را بیشتر در دامن نهاد يا پرهام (طبیعت)، برپا می‌كردند

نياكان ما در اين روز به به باغ ها و كشتزارها ی خرم و دلنشين مي رفتند و پس از نيايش به درگاه اهورامزدا و در پی آيين‌ها ايي اين جشن را با شادی و فرخندگي در هوای پاك برگزار مي كردند.

ياد‌آوری می‌شود كه زرتشتيان يا نياكان ما شيفته نهاد (طبيعت) بودند و هميشه در چپيره‌ي (جامعه) آنان نهاد از جايگاه والا و پر ارجی برخوردار بود و در نگهداشتن آن بسيار كوشا بودند. در آيين زرتشت نهاد بخشی از اهورامزدا است و پاداش كسی كه در نگهبانی جانوران، نهاد و آبادانی آن می كوشد از هزارها بار نيايش بيشتر است. كوتاه سخن اشو زرتشت می‌گويد: آسيب رساندن به نهاد برابر با ناسزا گفتن به آفريننده‌ی آن است

گووشزد: همانگونه كه گفته شد واژه‌ي امرداد به چم (معنی) بی مرگی است و اگر { اَ } آن را كه پيشوند نايش (نفی) است برداريم، به مرداد به چم ديو نيستی و مرگ دگرگون مي‌شود. شوربختانه در گاهنامه‌ي (تقویم) امروز ايران به ناداني و بدون آگاهي به جای ماه امرداد، ماه مرداد بكار گرفته مي‌شود، كه اين شايسته نيست. از همين رو‌ی زيباست اگر به جای واژه ماه مرداد، واژه ماه امرداد را زين پس بكار گيريم.

امرداد مه است سخت خرم مَی نوش پیاپی و دمادم

طاق کسری

iranebastan — Wed, 23 Jul 2008 15:54:18 GMT

طاق کسری

تیسفون (مدائن) ، به دست پارت‌ها بنا نهاده شد. این شهر پایتخت امپراتوری پارتها و بعد ساسانیان تا استیلای اعراب بر ایران بود. پس از تسخیر شهر توسط اعراب، سلمان پارسی، به فرمانداری این شهر توسط عمر بن الخطاب برگزیده شد. از آنجا که تیسفون پایتخت بزرگ‌ترین امپراتوری آن دوران بود، ثروت فراوانی در آن گرد آمده بود، به همین روی انتقال غنایم چند ماه به طول انجامید. بعدها یعنی در دوره عباسیان شهر تخریب و از قطعات کاخها و ساختمانهای شهر در ساخت شهر جدیدی در همان نزدیکی بنام بغداد استفاده شد.

طاق کسری یکی از آثار زیبای تیسفون است که در حال حاضر بازمانده آن را می توان در تیسفون دید.

طاق کسری (تاغ خسرو) یا ایوان مدائن نام کاخ پادشاهان ساسانی در شهر اسبانبار در ساحل خاوری رود دجله و از مهمترین بناهای دوران ساسانیان است. بیشتر گمان می‌شود که طاق کسری در تیسفون جای‌ دارد ولی تیسفون ، اسبانبر و چند شهر کوچک دیگر مانند بغداد، روی هم شهرگان یا مدائن را تشکیل می‌دادند.

طاق اصلی این کاخ بلندترین طاق خشتی ساخته شده به دست انسان می‌باشد. بلندای این طاق ۳۵ متر، پهنایش ۲۵ متر و درازایش ۵۰ متر است. بنابرآنچه در نوشتار پهلوی خدای نامگ آمده است این کاخ به دستور شاپور اول ساخته‌شده است.

بازمانده این کاخ هنوز در کشور کنونی عراق به‌جاست. هارون الرشید خلیفه عباسی کوشید تا آن را ویران سازد ولی در این کار ناکام ماند.